Φάτε καλά για να κοιμηθείτε καλύτερα, λέει νέα μελέτη

Νέα έρευνα από το Πανεπιστήμιο της Πολιτείας της Ουάσινγκτον που δημοσιεύεται στο περιοδικό Frontiers in Neuroscience υποστηρίζει την άποψη ότι η διαδικασία του ύπνου δεν εξαρτάται μόνο από τον εγκέφαλο, αλλά και από την αλληλεπίδραση με τους μικροοργανισμούς που ζουν στο έντερό μας (μικροβίωμα). Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι μια ουσία από τα κυτταρικά τοιχώματα των βακτηρίων, γνωστή ως πεπτιδογλυκάνη, βρίσκεται φυσιολογικά στον εγκέφαλο και φαίνεται να συνδέεται με τον κύκλο του ύπνου.

Ο ύπνος ως προϊόν συνεργασίας σώματος και μικροβίων

Στα πειράματα που διεξήχθησαν, ένα δομικό συστατικό των βακτηρίων, η πεπτιδογλυκάνη (ή PG), φαίνεται ότι παίζει ρυθμιστικό ρόλο στον ύπνο, καθώς όταν χορηγείται σε ζώα, προάγει τη νάρκωση. Μέχρι πρόσφατα, η κοινή άποψη ήταν ότι η ουσία αυτή δεν μεταφερόταν φυσικά στον εγκέφαλο. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι η PG και οι υποδοχείς της υπάρχουν σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου και τα επίπεδά τους αλλάζουν ανάλογα με την ώρα της ημέρας και την έλλειψη ύπνου.

Όπως διαβάζουμε στο neurosciencenews.com ο ύπνος προκύπτει από την αλληλεπίδραση δύο συστημάτων: του σώματος και των μικροοργανισμών που ζουν μέσα μας. Η έρευνα αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο μιας ευρύτερης υπόθεσης που προτάθηκε πριν από χρόνια, σύμφωνα με την οποία οι μικροοργανισμοί του εντέρου επηρεάζουν σημαντικά τη γνωστική λειτουργία, την όρεξη, τη σεξουαλική επιθυμία και άλλες δραστηριότητες.

Δύο θεωρίες, ένα νέο μοντέλο

Η νέα υπόθεση συνδυάζει δύο παραδοσιακές θεωρίες για τον ύπνο. Η πρώτη αναφέρει ότι ο ύπνος ρυθμίζεται από τον εγκέφαλο και τα νευρικά συστήματα, ενώ η δεύτερη εστιάζει σε μικρές «τοπικές» ρυθμίσεις που παρατηρούνται σε δίκτυα κυττάρων σε όλο το σώμα, οι οποίες συσσωρεύονται και τελικά οδηγούν στην πλήρη νάρκωση. Η καινοτομία της θεωρίας είναι ότι ενσωματώνει αυτές τις δύο απόψεις με την παρουσία των μικροβίων, παρουσιάζοντας τον ύπνο ως αποτέλεσμα συνεργασίας ανάμεσα σε δύο ανεξάρτητα αλλά αλληλοεπηρεαζόμενα συστήματα.

«Δεν είναι το ένα ή το άλλο, χρειάζονται και τα δύο», λένε οι ερευνητές. «Ο ύπνος είναι μια διαδικασία που συμβαίνει με διαφορετικούς ρυθμούς σε διάφορα επίπεδα κυττάρων και ιστών και προκύπτει μέσα από συντονισμένες δράσεις». Οι σχέσεις ανάμεσα στο μικροβίωμα και τη συμπεριφορά αναδεικνύονται σε πολλαπλά επίπεδα, υποδηλώνοντας ότι οι μικροοργανισμοί επηρεάζουν αποφασιστικά βασικές ανθρώπινες λειτουργίες.

Η εξέλιξη και ο ρόλος των βακτηρίων

Η έρευνα αυτή αλλάζει ριζικά την παραδοσιακή θεώρηση της νευρολογίας, επισημαίνοντας ότι η ανθρώπινη συμπεριφορά δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τον εγκέφαλο, αλλά και από μικροοργανισμούς που εξελίχθηκαν δισεκατομμύρια χρόνια πριν και χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως «ξενιστή». Η εξέλιξη του ύπνου πιθανότατα ξεκίνησε με τους κύκλους δραστηριότητας/αδράνειας των βακτηρίων, και τα μόρια που εμπλέκονται σήμερα στη γνωστική λειτουργία προέρχονται από εκείνα τα αρχέγονα μοτίβα.

Η δουλειά των ερευνητών επεκτείνει τις ήδη γνωστές συνδέσεις μεταξύ βακτηρίων και ύπνου, όπως την επίδραση του ύπνου στη λειτουργία του εντερικού μικροβιώματος και την παρατηρούμενη αυξημένη ανάγκη για ύπνο κατά τη διάρκεια βακτηριακών λοιμώξεων. Οι νέες ανακαλύψεις ανοίγουν δρόμους για περαιτέρω μελέτη, θέτοντας τα θεμέλια για ενδεχόμενη μελλοντική αντιμετώπιση διαταραχών του ύπνου.